Edilgen Ne Demek?

Edilgen Ne Demek?

Edilgenlik, bir eylemin failinin pasif bir şekilde eyleme maruz kalması durumunu ifade eder. Edilgen bir cümlede nesne, eylemin doğrudan etkisine uğrayan tarafıdır ve genellikle fiilin sonuna -il veya -ın takısı eklenerek oluşturulur. Bu takılar eklendiğinde nesnenin eylemi değil, eylemin nesneyi etkilemesi vurgulanır.

Edilgenlik hali, Türkçe dilbilgisindeki önemli bir konudur ve geçmişten günümüze dilbilgisel analizlerde sıkça kullanılmaktadır. Bu durumu daha iyi anlamak için birkaç örnek üzerinden inceleyebiliriz.

Örneğin, "Ahmet, kitabı okudu" cümlesi edilgen değildir. Çünkü bu cümledeki nesne olan "kitabı", fiil olan "okudu" etkilemiştir. Ancak "Kitap, Ahmet tarafından okundu" cümlesinde nesne olan "kitap", fiilin doğrudan etkisine uğramış ve edilgen bir yapı oluşturmuştur.

Bu edilgen yapı Türkçe dilinde eylemin failini belirtmeyi gerektirmediği durumlarda kullanılır. Örneğin, "Eve gelen misafirler, ikramlarla ağırlandı." cümlesinde misafirlerin nasıl ağırlandığı belirtilmemiştir. Sadece eylemin gerçekleştiği vurgulanmıştır.

Edilgenlik, dilbilgisel ve anlatısal açıdan çeşitli avantajlar sunar. Özellikle yazılı anlatımda yazarlar, edilgen yapıları kullanarak olayları daha etkileyici bir şekilde aktarabilirler. Edilgenlik, failin belirsiz olduğu veya önemli olmadığı durumlarda da tercih edilebilir.

Edilgenlik aynı zamanda iletişimde de kullanılır. Örneğin, bir hukuk metninde "Yasal işlemler tarafımızca gerçekleştirilecektir." ifadesi, işlemlerin hangi tarafça gerçekleştirileceğini belirtmek yerine genel bir ifade sunar.

Bazı kişiler edilgen yapıların kullanımını gereksiz ve anlaşılmaz bulabilirler. Bu durumda, aktif bir yapı tercih edilebilir. Örneğin, "Eve gelen misafirler, ikramlarla tarafımızca ağırlandı." cümlesi, edilgenlik yerine aktif bir yapıyla ifade edilmiştir.

Tüm bu örneklerden de anlaşılacağı üzere edilgenlik, Türkçe dilinde cümlelerdeki anlam ve vurgu değişikliklerine olanak tanır. Yazarlar, bu yapıyı kullanarak daha çeşitli ve etkileyici metinler oluşturabilirler.

Sonuç olarak, edilgenlik bir eylemin failinin pasif bir şekilde eyleme maruz kalması durumunu ifade eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Edilgen, bir eylemin, özne yerine nesneye yönelmesi ve nesne tarafından gerçekleştirilmesidir. Yani öznenin eyleme karşı pasif konumda olmasıdır.

Edilgen cümlelerde, eylemi gerçekleştiren fiilin köküne "-il/-ıl/-ül/-ül" ekleri eklenir ve içerisinde bulunan özne etken hale getirilmek için "by" zarfı ile belirtilir.

Edilgen cümlelerde geçmiş zaman kipleri, şimdiki zaman kipleri ve gelecek zaman kipleri kullanılabilir. Önemli olan, eylemin gerçekleşmesinin özne tarafından değil de nesne tarafından sonuçlandığıdır.

Edilgen cümleler, bir eylemin özneye karşı değil de nesneye karşı gerçekleştirildiğini vurgulamak veya öznenin eylemdeki etkisinin pasif olduğunu belirtmek için kullanılır. Ayrıca, eylemi gerçekleştiren kişi veya şey hakkında bilgi vermek istemiyorsak da edilgen yapısı kullanılır.

Edilgen cümlelerde özne, "by" zarfı ile belirtilir. Örneğin: "The cake was made by my mother." (Pastanın yapılışı annem tarafından gerçekleştirildi.)